ئويغاق
ئويغاق (ياكى ۋوك، كۆپلىك ۋوكىيىس، ياكى ئويغاقلار) 1930-يىللار ياكى ئۇنىڭدىن بۇرۇنقى دەۋرلەردىن باشلاپ ئىشلىتىلگەن ئافرىقا-ئامېرىكا ئىنگلىز تىلىدىن كەلگەن سۈپەت بولۇپ ، ئىرق كەمسىتىش ۋە كەمسىتىش ئېڭىنى كۆرسىتىدۇ ، يەنى ئىدىيەسى ئېچىلغان، ئويغانغان، ناھەقچىلىكنى ئېتراپ قىلىدۇ دېگەن مەنىدە . بۇ ئاتالغۇ ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 70-يىللىرىغا كەلگەندە سىياسىي مەنىگە ئېرىشىپ ، 2010-يىللاردا #staywoke دېگەن خەتكۈچ بىلەن تېخىمۇ ئالقىشقا ئېرىشكەن. ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ ، ئويغىنىش جىنسىي كەمسىتىش ۋە LGBTQ ھوقۇقىنى رەت قىلىش قاتارلىق ئىجتىمائىي تەڭسىزلىككە بولغان تېخىمۇ كەڭ تونۇشنى كۆرسىتىدۇ. ئويغاق يەنە ئامېرىكا سولچىللىرىنىڭ كىملىك سىياسىتى ۋە ئىجتىمائىي ئادالەتكە چېتىشلىق ئاق تەنلىك ئىمتىياز ۋە ئامېرىكىدىكى قۇللۇققا تۆلەم بېرىش قاتارلىق بىر قىسىم ئىدىيىلىرىنىڭ قىسقارتىلمىسى سۈپىتىدە ئىشلىتىلگەن. ئوڭچىل ياكى ئوڭقانات سىياسىئون، ياكى جاناپلار سولقانات ياكى سولچىللارنىڭ ئەقەللىي ساۋاتسىز، رىئالىققا ماس كەلمەيدىغان، رىئاللىقىتىن قاڭقىپ كەتكەن، خام-خىيال شەكلىدىكى سۆز ۋە ھەركەتلەرنى ئويغاق دەپ مازاق قىلىدۇ ۋە زاڭلىق قىلىدۇ.
2014-يىلدىكى فېرگۇسون نامايىشىدا ، ئويغىنىش دېگەن بۇ سۆزنى قارلارنىڭ جېنىمۇ جان (BLM) پائالىيەتچىلىرى تەشۋىق قىلىپ ، ساقچىلارنىڭ ئافرىقىلىق ئامېرىكىلىقلارنى ئېتىشىش ئېڭىنى ئۆستۈرمەكچى بولغان. قارا تۋىتتېردا ئىشلىتىلگەندىن كېيىن ، ئويغىنىش دېگەن سۆز ئاق تەنلىكلەر تەرىپىدىن تەدرىجىي قوللىنىلىپ ، ئۇلارنىڭ تەدرىجىي سەۋەبلەرنى قوللايدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. بۇ ئاتالغۇ مىڭ يىللار ۋە Z ئەۋلاد ئەزالىرىنىڭ ئالقىشىغا ئېرىشتى. ئۇنىڭ ئىشلىتىلىشى ئامېرىكىدىن ھالقىپ كەتكەنلىكتىن ، ئويغىنىش 2017-يىلى ئوكسفورد ئىنگلىزچە لۇغىتىگە قوشۇلدى.
2019-يىلدىن باشلاپ ، بۇ ئاتالغۇ سىياسىي ھوقۇق ۋە بىر قىسىم مەركەزچىلەر تەرىپىدىن مەسخىرە سۈپىتىدە كەڭ كۆلەمدە قوللىنىلىپ ، سولچىل ۋە ئىلغار ھەرىكەتلەرنى يۈزەكى ۋە سەمىمىيەتسىز ئاكتىپلىق دەپ كەمسىتىلدى. بولۇپمۇ ئۇ كۆپ خىللىقنى ، باراۋەرلىكنى ۋە سىغدۇرۇشچانلىقىنى كەمسىتىش ئۈچۈن قوللىنىلدى. بەزى سولچىلار ئويغىنىشنى ئىشچىلار سىنىپىنىڭ ئىتتىپاقلىقىغا دەخلى قىلدى دەپ تەنقىدلەيدۇ. ئويغىنىش ۋە كاپىتالىزىمنى ئويغىتىش دېگەن بۇ سۆز كېيىن ئوتتۇرىغا چىقىپ ، سىياسىي جەھەتتە ئىلغار ئۇچۇرلارنى مالىيە مەنپەئەتى ئۈچۈن ئىشلىتىدىغان كارخانا ۋە ماركىلارنى تەنقىد قىلدى.
كېلىپ چىقىشى ۋە ئىشلىتىلىشى
[تەھرىر]ئافرىقا-ئامېرىكا ئىنگلىز تىلىنىڭ بەزى ۋاريانتلىرىدا ئويغىنىش ئويغانغان ئورنىدا ئىشلىتىلىدۇ ، بۇ ئادەتتىكى ئۆتمۈشتىكى ئويغىنىش شەكلى. بۇ ئويغىنىشنىڭ ئامېرىكىدا ئاساسىي ئېقىنغا ئايلانغان ئويغىنىشقا باراۋەر سۈپەت سۈپىتىدە ئىشلىتىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى.