ياپونىيە

ئورنى Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Imperial Seal of Japan.svg Flag of Japan.svg
دۆلەت گىمىنى
row 1, cell 1
پايتەختى توكيو 東京
ئەڭ چوڭ شەھرى توكيو
رەسمى تىلى ياپون تىلى
ئېتنىك گۇرۇپلار
سىياسى سېستىمىسى
ئىمپېراتور ئاكىھىتو 明仁
باش مىنىستىر شىنزو ئابې 安倍晋三
يەر مەيدانى 377 مىڭ 835 كۇۋادرات كىلومېتىر
نۇپۇسى 127 مىليون 214 مىڭ
نۇپۇس زىچلىقى
كىشى بېشىغا توغرا كىلدىغان كىرىم
پۇل بىرلىكى يېن
ۋاقىت رايۇنى 09:00+
ئىنتېرنېت .jp
خەلقارالىق تېېلفۇن كود نۇمۇرى 81
ياپونىيە
دۆلەت بايرىقى

ياپونىيە (日本) غەربىي شىمال تىنچ ئوكيان غا جايلاشقان شەرقىي ئاسىيا دىكى ئارال دۆلىتى. ئۇ غەربتە ياپونىيە دېڭىزى بىلەن چېگرىلىنىدۇ ، شىمالدا ئوخوتسك دېڭىزى دىن جەنۇبتا شەرقىي جۇڭگو دېڭىزى ۋە تەيۋەن گە تۇتىشىدۇ. تىنچ ئوكياننىڭ بىر قىسمى ئوت ئۈزۈكى ، ياپونىيە 377 مىڭ 975 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدىغان 6852 ئارالنىڭ تاقىم ئارىلىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. دۆلەتنىڭ شىمالىدىن جەنۇبقىچە بولغان بەش چوڭ ئارال خوككايدو ، خونشۇ ، شىكوكۇ ، كيۇشۇ ۋە ئوكىناۋا. توكيو ياپونىيەنىڭ پايتەختى ۋە ئەڭ چوڭ شەھىرى باشقا ئاساسلىق شەھەرلەر يوكوخاما ، ئوساكا ، ناگويا ، ساپپورو ، فۇكۇئوكا.

ياپونىيە دۇنيادىكى نوپۇسى ئەڭ كۆپ 11-دۆلەت ، شۇنداقلا نوپۇسى ئەڭ زىچ ۋە شەھەرلەشكەن دۆلەتلەرنىڭ بىرى. دۆلەت زېمىنىنىڭ تۆتتىن ئۈچ قىسمى تاغلىق بولۇپ ، نوپۇسى 126 مىليون 200 مىڭ تار دېڭىز بويى تۈزلەڭلىكىگە مەركەزلەشكەن. ياپونىيە 47 مەمۇرىي ۋىلايەت ۋە سەككىز ئەنئەنىۋى رايونغا ئايرىلىدۇ. بۈيۈك توكيو رايونى دۇنيادىكى نوپۇسى ئەڭ كۆپ شەھەر بولۇپ ، ئاھالىسى 37 مىليون 400 مىڭدىن ئاشىدۇ.

4-ئەسىردىن 9-ئەسىرگىچە بولغان ئارىلىقتا ، ياپونىيە خانلىقلىرى ئىمپېراتور ۋە خېيەن-كىچنى ئاساس قىلغان ئىمپېرىيە مەھكىمىسى ئاستىدا بىرلىككە كەلگەن. 12-ئەسىردىن باشلاپ ، سىياسىي كۈچ بىر قاتار ھەربىي مۇستەبىتلەر (شۈنگۇن) ۋە فېئودال خوجايىنلار (دەيميو) تەرىپىدىن تۇتۇلدى ۋە بىر تۈركۈم جەڭچىلەر ئاقسۆڭەكلىرى (سامۇرايلار) تەرىپىدىن ئىجرا قىلىندى. بىر ئەسىر داۋاملاشقان ئىچكى ئۇرۇشتىن كېيىن ، بۇ دۆلەت 1603-يىلى توكۇگاۋا مىلتىق ئاستىدا بىرلىككە كېلىپ ، يەككە-يېگانە دىپلوماتىيە سىياسىتىنى يولغا قويدى. 1854-يىلى ، ئامېرىكا فىلوتى ياپونىيەنى غەربكە سودا ئېچىشقا قىستىدى ، بۇنىڭ بىلەن 1868-يىلى شوغۇننىڭ ئاخىرلىشىشى ۋە ئىمپېرىيە كۈچىنىڭ ئەسلىگە كېلىشىگە سەۋەب بولدى. مېيجى دەۋرىدە ، ئىمپېرىيە ياپونىيەنىڭ غەرب ئۇسلۇبىدىكى ئاساسىي قانۇننى ماقۇللاپ ، سانائەتلىشىش ۋە زامانىۋىلاشتۇرۇش پروگراممىسىنى يولغا قويدى. 1937-يىلى ، ياپونىيە تاجاۋۇز قىلدى. 1941-يىلى ئۇ ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى غا ئوق كۈچى سۈپىتىدە كىرگەن. تىنچ ئوكيان ئۇرۇشى ۋە ئىككى قېتىملىق ئاتوم بومبىسىدا مەغلۇبىيەتكە ئۇچرىغاندىن كېيىن ، ياپونىيە 1945-يىلى تەسلىم بولۇپ ، يەتتە يىللىق ئىتتىپاقداشلار ئىشغالىيىتىگە ئۇچرىغان ، بۇ جەرياندا ئۇ يېڭى ئاساسىي قانۇننى ماقۇللىغان. 1947-يىلدىن باشلاپ ، ياپونىيە ئىككى پالاتالىق قانۇن چىقىرىش ئورگىنى بىلەن بىرلىككە كەلگەن پارلامېنت ئاساسىي قانۇن پادىشاھلىقىنى ساقلاپ كەلدى

ياپونىيە چوڭ دۆلەت ۋە بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (1956-يىلدىن باشلاپ) ، ئىقتىسادىي ھەمكارلىق ۋە تەرەققىيات تەشكىلاتى ۋە G7 قاتارلىق نۇرغۇن خەلقئارالىق تەشكىلاتلارنىڭ ئەزاسى. ياپونىيە ئۇرۇش ئېلان قىلىش ھوقۇقىدىن ۋاز كەچتى. ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن ، ياپونىيە ئىقتىسادىنىڭ ئېشىشىنى باشتىن كەچۈرۈپ ، 1990-يىلغىچە دۇنيادىكى ئىككىنچى چوڭ ئىقتىسادىي گەۋدىگە ئايلاندى. ئۈچىنچىسى ئەڭ چوڭ دۆلەت ئىچى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتى ، تۆتىنچى ئورۇندا سېتىۋېلىش كۈچى باراۋەرلىكى. ماشىنا ۋە ئېلېكترون سانائىتىنىڭ باشلامچىسى ، ياپونىيە ئىلىم-پەن ۋە تېخنىكا غا زور تۆھپە قوشتى. سىنگاپور دىن كېيىن ئاسىيا دىكى ئىنسانلار تەرەققىيات كۆرسەتكۈچى دىكى ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدىغان دۆلەت قاتارىغا تىزىلغان ياپونىيە ، گەرچە ھازىر نوپۇسنىڭ ئازىيىشىنى باشتىن كەچۈرۈۋاتقان بولسىمۇ ، ئەمما ئۆمرى دۇنيادىكى ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. ياپونىيە دۇنيادىكى ئەڭ باي مەدەنىيەتنىڭ بىرى بولۇپ ، ئۇ سەنئەت ، يېمەك-ئىچمەك ، مۇزىكا ۋە ئاممىباب مەدەنىيىتى بىلەن داڭلىق كارتون ۋە سىن ئويۇنى كەسپى بىلەن داڭلىق.

تارىخ[تەھرىرلەش]

جۇغراپىيە[تەھرىرلەش]

مەمۇرىي رايون[تەھرىرلەش]

ئىقتىساد[تەھرىرلەش]

ئاساسىي قۇرۇلۇش[تەھرىرلەش]

نۇپوس ئىستاتىستىكا[تەھرىرلەش]

تەربىيە[تەھرىرلەش]

ساياھەتچىلىك[تەھرىرلەش]

مائارىپ[تەھرىرلەش]

تەنھەرىكەت يىغىنى[تەھرىرلەش]

سىرتقى ئۇلاش[تەھرىرلەش]