Al Mudawwana Al Kubra
Mäqälä - "Mäqälä" Sahnun'ğa, İmam Malik'qa, Abdul Salam ibn Said al-Tunukhiy, ya'ni Sahnun, tarafınan toplanğan häm tertipkə salınğan fıqh mesilärige qaratılğan saval häm javaplar toplamisidir. Bu, Abdul Rahman ibn al-Qasim al-‘Atiqi (191H / 806M) tarafınan İmam Malik bin Anas'tan rivayet qilingan. Bəzən bu Sahnun'a nispet qilinip "Sahnun mäqäläsi" deyilidu.[1]
Mäqäläni yazış sebäbi
Bu, Ebu Abdullah Asad ibn al-Furat ibn Sinan, Banu Sulaym'ning köllege, Xorasandan Naysabur'dan kelgen, 142H'da Jinran'da tuğulğan. Onun atası Muhammad ibn al-Ash'ath 144H'da Ali ibn Ziyad'dan eshitip, Abu Yusuf, Muhammad ibn al-Hassan, ibn Abı Zaydä, ibn Sharik häm başqa adamlardan eshitip. Eshitgeni 120H'da Haytham ibn Bashir'den, ibn al-Qasim häm Malik'ten eshitip. Malik, Asad'ni 172H'da Şarqqa çıqtı. O, Malik'ten eshitip bolğandan kiyin: "Meni köbeyt," dep sorasa, Malik: "Sizge yetär, bu adamlarğa," deydi. Malik soralğan mesiläni yazsa, ögänleri özlerinin eshitkänidek eshitip, Asad buni uzun etip qaldı häm erkekler häm rivayetçiler bilen tanışmaqni arzulap İraqa barıp, Muhammad ibn al-Hassan'a yoldaş bolup, kechki vaxtlar onu özge masjidlerde oturğuzup, Mısır'a qaytıp ibn al-Qasim'ni yoldaş etip: "Ey adamlar, Malik ölgän bolsa, bu Malik," deydi. O, ibn al-Qasim'dan sorap, u cavap berip, altmış bölümni yazıp "Asadiyya" dep atap. Keyin Asad Qayrawan'a keldi, bu eserini payanda qıldı, Sahnun häm Muhammad ibn Rashid onu yazar. Keyin Sahnun ibn al-Qasim'dan Asad toğrisida sorap, onun ilmige qaraşqanlarnı eşitip, ibn al-Qasim xursan boldu. Keyin Sahnun o'zgä Asadiyya'ni okudı häm cavap berdi, keyin ozıra qaytdı. Qaytıp ibn al-Qasim Asad'ğa onun mäqäläni Sahnun mäqäläsi'ye qaytarmaslıq toğrisida bir kitap yazdı. Asad kishi dostları bilen maslahatlaşıp, bunaqı qılmaslıqni maslahat berdiler. Bülä: "Bu sening talimçin, sen Malik häm Abu Hanifa'ni görgänsiñ." Ibn al-Naji, Şeyhimiz al-Barzili: "Asad'ning qilğanı dogru," dep aytqan, çünki u ibn al-Qasim'dan javaplarını öz küşü bilen eshitip, xatınni esli qılmağanda, bilim egeleri arasında farq bolğan işni qaldırmaslıq; keyin Sahnun mäqäläsi tarqalğanda, adamlarnı qabul qıldı. Bəzi aytılğanda, ibn al-Qasim Asad'ning bunaqı qilmağını eşitip, bu işte hech kimning faydalanmaslıqni dua qılğan, neticesi şunaqa boldu. Malik: "Asad Qayrawan'da İraq imamı, fəzilət häm din bilen mashhur, din häm mezhebi sunni," dep aytqan, Qur'an Allahnıñ sözi, bu xuddu yaratılğan emes, keyin Asad'a Allah'ning köklügi tərəfini İtalya'ya yollap, orada İslam qabul qıldı. 213H'da öldi, mezar häm masjidi İtalya'da.
İsim häm nisbet
Mäqälä, İmam Sahnun'ning başlanuşdan beri qılığan işini öz ichige alğan isimdir. Keyin Malikiyye, bu mäqäläni "Mäqälä Kobra", "Kitap" häm "Ümm" deydilar. Malikiyye kitaplarida bu isimler bar bolsa, ular mäqäläni qaratadı, çünki bu isimler qöbünä ma'lum bolğandiq. Bəlkə bu isim, beraz da olsa, barıñnı tärtipte saqlap, bu Sahnun'ga nispet qilinğan. Mäqälä İmam Malik'qa nispet qilinadı, çünki bu eserning köbünçä sözleri häm ijtihadları ondan kelgen. Bu yerdə bəziləri, Alfred Bell, Şafik Şahat häm başqaları bu nispetni qaratadı. Bəzi yerdə Sahnun'ga nispet qılınadı, bu da toğru, Ebu Said Sahnun ibn Said ibn Habib al-Tunukhiy, ismi Abdul Salam, Sahnun - bu onun laqabı, bu quşnıñ ismi, bu mezhellärdeki qatiyeti häm aqıl bilän tanıdılğan. Buni ibn al-Qasim'dan sorap, ondan keltirilgän meselelerni düzeltti, tertiplədi, häm asar bilen ta'minlidi. Bu nispetni Sahnun'ğa, müasir izleyiciləri, Muhammad al-Talabi, al-Ahwanı, Mahmoud Ali Maki, Abdul Majid al-Turki, Khalifa Ba Baker Hasan häm Joseph Schacht, Lévi-Provençal, Morani häm başqaları qaratadı. Bir nisbət qaldı: Ebu Abdullah Asad ibn al-Furat ibn Sinan, İtalya'da 213H'da şəhid bolğan, bu nispet az qaldı, faqat mäqäläni yazğanda, yadıga alınıdı.
Mäqäläniñ kök riwajı
Sheykh Muhammad al-Shadhili al-Nifer, Mo'ta ibn Ziyad'niñ kirishinde, 24. sahifede, mäqäläniñ kök düşüncesi, Khalid ibn Abu İmrân al-Tucibi, Tunus qadi, 127H'da ölgən, Afrikidiki adamlardan İmam Malik'qa soralğan saval häm cavaplardan ibarətdir. Dürüstlük bilän, bu savallarnı cavaplanıdı. Bu savallar häm javaplar Afrikada yörüşte, talabalar öz sheykhlaridan oquğan, Ali ibn Ziyad - Khalid ibn Abu İmrân'ning talimi, bu da ilm häm fəzilət bilän mashhur, "Hayır min Zanetin" degen kitabı bar. Bu kitabda, İmam Malik'ka olan savalları häm cavapları yazılğan. Keyin Asad ibn al-Furat, Ali ibn Ziyad'ning talimçisidir, o da öz sheykhlaridan öyränip, bu işi kök qılmaq için Asadiyya'ya, bu da Sahnun mäqäläsi kök.
Fıqhqi qiymeti
Mäqälä Malikiyye fıqhining asası bolğan, başqaları kabul qilinmaydu, bu mäsiläler asasa, bu Mo'ta'dan keyin ikkinci orunda. Malikiyye ilimlärining köbü, bu mäqäläni qabul qiladi, bu en toluq rivayet, häm eshitip, rivayet qılınma hususida yuqori darajadır. Fıqhda fətva berişte Qayrawan'daki ilimlärge tayyandır.
Mündəricat
Mäqälä fıqh mesilärige qaratılğan saval häm javaplardan ibarətdir, 6200 mäsələ bar, fıqh bölümlərige tertipkə salınğan, İmam Malik'ten sahabalar häm tabiinlär üstünde rivayet qılınğan. Bu, Malikiyye fıqhında en toluq rivayet kitaplardan biridir. Abu al-Walid Muhammad ibn Ahmad ibn Rushd, bu mäqäläni öyrətmək üchün mükaddime qıldılar.
Şarhliri
Fıqh ilimçisi Muhammad al-Mushdali (804H - 866H), Sahnun mäqäläsi üstünde "Takmila al-Mushdali" degen şarhni yazdı.