ئابدۇللا روزىباقىيېف

ئابدۇللا روزىباقىيېف (رۇسچە:Абдулла Ахметович Розыбакиев ) (1897-1938) 20-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا ياشىغان ئۇيغۇر سىياسىون ۋە جامائەت ئەربابى،سوۋېت ئۇيغۇرلىرىنىڭ داھىسى.

ئۇ 1921-يىلى6- ئاينىڭ 21 - كۈنى تاشكەنتتە ئۇيغۇر نامىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈپ بۇ نامنى تارانچى،قەشقەرلىك،ئالتەشەھەرلىك، خوتەنلىك دېگەندەك ناملارنىڭ ئورنىغا دەسسىتىشنى تەشەببۇس قىلغان.

ئۇنىڭ كۈچەپ تەشەببۇس قىلىشى بىلەن بەش يۈز يىلغا يېقىن ئۇنتۇلغان ئۇيغۇر نامىنىڭ ئاۋال يەتتە سۇ رايۇنىدا،كېيىن سوۋېتتا ئوقۇغان زىيالىيلار ئارقىلىق رايۇنمىزدا تارقىلىشى ۋە ئومۇملىشىشىغا كۆرسەتكەن تەسىرى ھازىرغىچە داۋاملاشماقتا ۋە بۇندىن كېيىنمۇ داۋاملىشىدۇ ئەلۋەتتە.

تۆۋەندىكىلەر روسچىسدىن گوگىل تەرجىمىسى:

ئۇ مىللەتلىك ئۇيغۇر بولۇپ، ۋېرنىي ئوقۇتقۇچىلار سېمىنارىيەسىدە مائارىپ ئالغان. 1925-يىلدىن 1927-يىلغىچە موسكۋادىكى سۋېردلوۋ كوممۇنىستىك ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇغان. 1933-يىلدىن باشلاپ، پۈتۈن ئىتتىپاق كوممۇنىستىك پارتىيىسى (بولشېۋىكلار) مەركىزىي كومىتېتىنىڭ لېنىن كۇرسىدا، ئاندىن سوۋېت ئىتتىپاقى مەركىزىي ئىجرائىيە كومىتېتىنىڭ مىللەتلەر ئىنستىتۇتىدا ئاسپىرانتلىق ئوقۇشىنى تاماملىغان.

1917-يىلى مايدىن باشلاپ، روزىباقىيېف «ۋېرنىي مۇسۇلمان ئىشچىلار بىرلەشمە ئىتتىپاقى» نىڭ رەھبەرلىرىدىن بىرى، سېمىرېچىيەدە سوۋېت ھاكىمىيىتىنى قۇرۇش كۈرىشىگە قاتناشقان، ھەربىي ئىنقىلابىي كومىتېت، سېمىرېچىيە رايونلۇق ئىجرائىيە كومىتېتى ۋە رايونلۇق ھەربىي ئىنقىلابىي كومىتېتنىڭ ئەزاسى بولغان. 1918-يىلدىن باشلاپ، ئۇ RCP(b) نىڭ مۇسۇلمان كوممۇنىست بولشېۋىكلىرىنىڭ ۋېرنويې بۆلۈمىنىڭ رەئىسى، رايون كومىسسارى، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، تۈركستان RCP(b) نىڭ سېمىرېچيې رايونلۇق كومىتېتى مىللەتلەر ئىشلىرى بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى ۋە «ئۇيغۇرلار ئىنقىلابىي ئىتتىپاقى» نىڭ (1921-يىلدىن باشلاپ، 1922-يىلى «قوشچى» ئىتتىپاقى بىلەن بىرلەشكەن «قەشقەر-دۇنگان ئىشچىلار ئىنقىلابىي ئىتتىپاقى») رەئىسى بولغان. ئىنقىلاب ۋە ئىچكى ئۇرۇش مەزگىلىدە، ئۇ مىللىي كەمبەغەللەرنى مىللىي ھەربىي قىسىملارغا قوبۇل قىلىش ئۈچۈن خىزمەت قىلغان. 1920-يىلدىن 1922-يىلغىچە، ئۇ تۈركستان RCP(b) مەركىزىي كومىتېتىنىڭ مىللىي ئاز سانلىق مىللەتلەر بۆلۈمىنىڭ باشلىقى ۋە سېمىرېچيې رايونلۇق پارتىيە كومىتېتى ئىدارىسىنىڭ كاتىپى بولغان. 1922-يىلدىن باشلاپ، ئۇ ئۇيغۇر ۋە دۇنگان كوممۇنىستلىرى رايونلۇق ئىدارىسىنىڭ رەئىسى بولغان.[1]

1918-يىلدىن 1925-يىلغىچە، ئۇ «جەدىسۇ ئىشچى-دېھقانلار مۇخبىرى» («جەدىسۇ ئىشچى-دېھقانلار مۇخبىرى»)، «كۆمەك» («ياردەم»)، «بۇقارا» («خەلق»)، «كېدەي ئەركى» («كەمبەغەللەرنىڭ ئىرادىسى»)، «قامباغلار ئاۋازى» («كەمبەغەللەر ئاۋازى») قاتارلىق دۆلەت گېزىتلىرىنىڭ تەھرىر ھەيئىتىنىڭ ئەزاسى ۋە تەھرىرى بولغان، 1931-يىلدىن باشلاپ «قىزىل تاڭ» ژۇرنىلىنىڭ تەھرىرى بولغان.

1924-يىلدىن 1934-يىلغىچە، ئۇ ھۆكۈمەت مىللىي چېگرا بەلگىلەش كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى، سىردەريا ئۆلكىلىك پارتىيە كومىتېتىنىڭ مەدەنىيەت ۋە تەشۋىقات بۆلۈمىنىڭ باشلىقى، رايونلۇق كونترول كومىتېتى (RKI) ھەيئەت ئەزاسى، پۈتۈن ئىتتىپاق كوممۇنىستىك پارتىيىسى (بولشېۋىكلار) قازاقىستان رايونلۇق كومىتېتى تەشكىلات بۆلۈمىنىڭ باشلىقى، قىزىلئوردا رايونلۇق پارتىيە كومىتېتىنىڭ بىرىنچى سېكرېتارى، پاۋلودار رايونلۇق پارتىيە كومىتېتىنىڭ بىرىنچى سېكرېتارى ۋە قازاقىستان ئاSSR تەمىنات خەلق كومىسسارى قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن. 1937-يىلى، ئۇ قازاقىستان كوممۇنىستىك پارتىيىسى (بولشېۋىكلار) مەركىزىي كومىتېتىنىڭ باسما ۋە نەشرىيات بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان.[1] ئۇ 11-، 13- ۋە 16-نۆۋەتلىك پارتىيە قۇرۇلتىيى، سوۋېتلارنىڭ 3-قۇرۇلتىيى ۋە كومىنتېرننىڭ 3- ۋە 4-قۇرۇلتىيىلىرىنىڭ ۋەكىلى بولغان. ئۇ سوۋېت ئىتتىپاقى مەركىزىي ئىجرائىيە كومىتېتى مىللەتلەر كېڭىشىنىڭ ئەزاسى، تۈركستان مەركىزىي ئىجرائىيە كومىتېتى ۋە قازاقىستان مەركىزىي ئىجرائىيە كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، تۈركستان RCP(b) مەركىزىي كومىتېتى، RCP(b) نىڭ قازاق رايونلۇق كومىتېتى، پۈتۈن ئىتتىپاق كوممۇنىستىك پارتىيىسى (بولشېۋىكلار) نىڭ قازاق رايونلۇق كومىتېتى ۋە قازاقىستان كوممۇنىستىك پارتىيىسى (بولشېۋىكلار) نىڭ ئەزاسى بولۇپ سايلانغان.[1]

1937-يىلى 29-ئىيۇلدا قولغا ئېلىنغان، 1957-يىلى ئەسلىگە كەلتۈرۈلگەن.[2]

مەنبەلەر

بۇ ماددا بىر دەسلەپكى نۇسخىدۇر، بۇ ماددىنى كېڭەيتىش ياكى ئالاھىدە دەسلەپكى نۇسخا قېلىپلىردىن بىرنى قويۇپ ۋىكىپېدىيەگە توھپە قوشالايسىز.