ئامۇ دەرياسى

ئورنى Wikipedia
ئامۇ دەريا
Amudaryasunset.jpg
ئامۇ دەريانىڭ تۈركمەنىستاندىن بىر كۆرۈنىشى

ئۆتىدىغان ئەللەر



ئاڧغانىستان، تاجىكىستان، تۈركمەنىستان، ئۆزبېكىستان
ئورنى
مەركەزى ئاسىيا
قوللار

-ئوڭدا
-سولدا




پەنج دەرياسى
قىزىلسۇ دەرياسى
سۇرخان دەرياسى
زەرەڧشان دەرياسى


ئۇزۇنلۇقى 2,400 كلومېتر (1,491 مىل)
ھاۋزاسى 534,739 كم2sup>2
ئېقىمى (ئوتتۇرىچە) 2,525 مېتر3/سىكونت

Amudaryamap.jpg
ئامۇ دەرياسى
Bridge.Amu.Darya.Urgench.jpg
Aral map.png

ئامۇ دەريا (تۈركمەنچە: CeyhunAmıderya، ئۆزبېكچە: Amudaryo، ڧارسچە: آمودریاÂmudaryâتاجىكچە: Амударё، پەشتۇنچە: د آمو سيند‎؛ də Āmú Sínd) ، مەركەزىي ئاسىيانىڭ ئەڭ ئۇزۇن دەرياسى بولۇپ، جەيھۇن دەپمۇ ئاتىلىدۇ. تارىختا لاتىنلەرچە ئوكسۇس (Oxus) دەپ ئاتالغان دەريادۇر. شەرقتە ۋاخان دەرياسى ۋە پەنجاب دەرياسىدىن ئوزۇقلىنىپ، غەربىي شىمالغا قاراپ ئاقىدۇ ۋە ئاڧغانىستان، تۈركمەنىستان، ئۆزبېكىستان ھۇدۇدلىرىدىن كېچىپ ئاخىرىدا ئارال دېڭىزىغا قويىلىدۇ. قەدىمدە ئىران ۋە تۇران ئاراسىدىكى بۈيۈك چېگرا دەپ قارالغان.[1]

شەكىللىنىشى[تەھرىر]

ئاڧغانىستاندا جەنۇبىي پامىردىن پامىر ۋە پەنج دەريالىرى نامى بىلەن باشلىنىدۇ. تېخىمۇ شىمالدا قىرغىزىستاندىن باشلانغان قىزىلسۇ دەرياسى تارمىقىنىڭ قوشىلىشىدىن كېيىن جەيھۇن دەپ ئاتىلىدۇ. تاجىكىستان بىلەن شەرقىي شىمالىي ئاڧغانسىتاننىڭ چىگراسى شەكىللەندۈرگەندىن سوڭرە كەڭ بىر دېلتا بىلەن ئارال كۆلىگە قويىلىدۇ. پەنج ۋە پامىر تارماقلىرىدىن ھېسابلانغاندا 1415 كلومېتر، لېكىن شەرقىي پامىردىن توغۇلغان ئەڭ ئۇزۇن قولى بولغان دەيايى ۋاھجىرنىڭ مەنبەسىدىن ھېساپلانغاندا ئۇزۇنلۇقى 2540 كىلومېترغا ئۇلىشىدۇ.

قاراڭ[تەھرىر]

مەنبە[تەھرىر]

  1. B. Spuler, Āmū Daryā, in Encyclopædia Iranica, تور ئۇلىنىش., 2009