قازاقىستان

From Wikipedia

قازاقىستان جۇمھۇرىيىتى Republic of Kazakhstan

پايتەختى ئاستانا شەھىرى، شەھەر نوپۇسى 507 مىڭ بىر يۇز (2002 يىل دەكابردىكى مەلۇمات). 1991-يىلى 16-دېكابر مۇستەقىل بولغان.

[Uzgartish] جۇغراپىيىلىك ئەھۋالى:

يەر مەيدانى2مىلىيۇن 717مىڭ 300 كۋادرات كىلومېتىر. جايلاشقان ئورنى جەھەتتىن ئوتتۇرا ئاسىيادىكى ئىچكى قۇرۇقلۇق مەملىكىتى ھېسابلىنىدۇ، غەربى كاسپىي دېڭىزى، شەرقى جوڭگۇ، شىمالى روسسىيە، جەنۇبى ئۆزبېكىستان، تۈركمەنىستان ۋە قىرغىزىستان بىلەن چېگرىلىنىدۇ. كوپ قىسىم يەرلىرى تۈزلەڭلىك ۋە ئېدىرلىق بولۇپ، قاقاس ۋە يېرىم قاقاس يەرلەر زېمىنىنىڭ 60% نى تەشكىل قىلىدۇ. كۆللىرى كۆپ بولۇپ 48 مىڭ ئەتراپىدا، بۇلارنىڭ ئىچىدە چوڭراقلىرىدىن كاسپىي دېڭىزى، ئارال دېڭىزى، بالقاش ۋە زايسان كۆللىرى قاتارلىقلار بار. مۇزلۇقلار 1500 گە يەتىدۇ.

[Uzgartish] نوپۇسى:

15Milyon 284 ming . Qazaqistan kop milletlik dölet, 131 millettin terkip tapqan, asasliqi qazaqlar 59.2% , Ruslar 25.6%, Ukra'inlar 2.9%, Uzbek 2.9%, , Uyghur 1.6%, Tatar 1.5%, Gérman 1.4%,  Bashqilar 4.9% Bar. Qazaq, uyghur, tatar qatarliq türki milletler islam dinigha, ros, okra'in , béloroslar prawislawiye dinigha, némislar protistant dinigha étiqat qilidu. Qazaq tili -- dölet tili.

[Uzgartish] قىسقىچە تارىخى:

مىلادىدىن ئىلگىرى كانكىيو خانلىقى ۋە ھۇن ئىمپىرىيىسىنىڭ پائالىيەت مەركىزى بولغان. 6-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدىن 8-ئەسىرگىچە كۆك تۈرك ئىمپىرىيىسىگە قاراشلىق بولغان. 9-ئەسىردىن 12-ئەسىرگىچە ئوغۇز خاندانلىقى ۋە قاراخانىلار خاندانلىقىغا تەۋە بولغان. 11-ئەسىردىن 13-ئەسىرگىچە قارا ھىتايلار (قىتانلار) ۋە مۇڭغۇل-تاتارلارنىڭ تاجاۋۇزىغا ئۇچرىغان. 15-ئەسىرنىڭ ئاخىرى قازاق خانلىقى قۇرۇلۇپ 16-ئەسىرنىڭ باشلىرىغىچە قازاق مىللىتى ئاساسى جەھەتتىن شەكىللەنگەن. 19-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدىن باشلاپ پۈتۈن تېررىتورىيىسى روسىيەنىڭ تاجاۋۇز قىلىشىغا ئۇچراپ بېسىۋېلىندى. 1917-يىلى نويابىردا سوۋېت ھاكىمىيىتى تىكلەندى. 1920-يىلى 26-ئاۋغۇست روسىيە فىدىراتسىيىسىگە تەۋە قىرغىز سوۋېت سوتسىيالىستىك ئاپتونوم جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلدى. 1925-يىلى 19-ئاپرىل نامى قازاق سوۋېت سوتسىيالىستىك ئاپتونوم جۇمھۇرىيىتى، دەپ ئۆزگەرتىلدى. 1936-يىلى 5 دېكابر نامى قازاقىستان سوۋېت سوتسىيالىستىك جۇمھۇرىيىتى، دەپ بېكىتىلىپ، بىرلا ۋاقىتتا سوۋېت ئىتتىپاقى تەركىبىگە كىرىپ، سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ بىر ئىتتىپاقداش جۇمھۇرىيىتى بولۇپ قالدى. 1991-يىلى 10 دېكابر نامى قازاقىستان جۇمھۇرىيىتى، دەپ ئۆزگەرتىلدى، شۇ يىلقى 16-دېكابر كۈنى قاراشسىزلىق (مۇستەقىللىك) جاكارلىدى.

قازاقىستان ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن ئىزچىل تۈردە سوۋېت ئىتىپاقىنىڭ ئېغىر سانائەت بازىسى بولۇپ كەلگەن بولۇپ، ئىقتىسادى ياخشى ئىدى. مۇستەقىل بولغاندىن كېيىنكى يىللاردا گەرچە تېخنىكىلىق رۇس ۋە نېمىسلارنىڭ ككپلەپ كۆچۈپ چىقىپ كېتىشى بىلەن ئىگىلىك تەسىرگە ئۇچراپ ئىقتىسادى ئازراق چېكىنگەن بولسىمۇ ئەمما خەلقارادا نېفىت ۋە باشقا كان بايلىقلىرىنىڭ باھاسىنىڭ ئۆسۈشىگە ئەگىشىپ قازاقىستاننىڭ يېقىنقى يىللاردىن بۇيانقى ئىقتىسادى يىلىغا 10% ئەتراپىدا ئىزچىل ئۆرلىدى. قازاقىستاندا يېزا ئىگىلىك ئاھالىسى 20%، سانائەت ئاھالىسى 30%، مۇلازىمەت بىلەن شۇغۇللىنىدىغانلار 50%نى ئىگەللەيدۇ. قازاقىستاننىڭ 2006-يىللىق مىللى ئىشلەپچىقىرىش دارامىتى 53مىليارت ئامېرىكا دوللىرى، كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان مىللى ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى پۇل بىرلىكى9400دوللار بولدى. قازاقىستاننىڭ پۇل بىرلىكى تەڭگە. 2002-يىلى 153تەڭگە بىر دوللار، 2004-يىلى 136 تەڭگە بىر دوللار، 2006-يىلى 126تەڭگە بىر دوللار بولدى. 2006-يىلى قازاقىستاندا مۇقىم تېلپون ئىشلەتكۈچىسى 3مىليۇن200مىڭ، يان تېلپون ئىشلەتكۈچىسى 5مىليۇن310مىڭ، ئىنتېرنېت ئىشلەتكۈچىسى 500مىڭ بولدى.