ئۈرۈمچى شەھىرى

ئورنى Wikipedia
ئۈرۈمچى شەھىرى
ئۈرۈمچى شەھىرى
View of Urumqi with Yamalik mountain.jpg
Outer Ring Road of Urumqi.jpg

ئۈرۈمچى شەھىرى بولسا جۇڭگو شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دىكى بىر شەھەر 2000-يىلىدا، ئۈرۈمچىنىڭ 2،081،834 نوپۇسى بار، 174.53 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرە ئىچىدا نوپۇس جايلاشقان، شىمالى كەڭلىك 43.48°، شەرىقى ئۇزۇنلۇك 87°35،

پوچتانومۇرى 830000

رايۇن نومۇرى 830000.

تارىخ[تەھرىرلەش]

ئۈرۈمچى تارىختىن بۇيان ئۇيغۇرلار ياشاپ كەلگەن كەڭ زىمىنلانىڭ ئايرىلماس بىر قىسمى بولغان. ئۈرۈمچى دۇنيا بويىچە دېڭىز بىلەن بولغان ئارىلىقى ئەڭ يىراق ئىچكى قۇرۇقلۇق شەھىرى بولۇپ ، بۇ شەھەرنىڭ دېڭىز ياقىسى بىلەن بولغان ئەڭ يېقىن ئارىلىقى 2 مىڭ 250 كىلومېتىر كېلىدۇ .

ئۈرۈمچى تەڭرىتېغىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە ، جۇڭغار ئويمانلىقنىڭ جەنۇبىغا جايلاشقان تۇپرىقى مۇنبەت ، سۇلىرى ئەلۋەك بىر ماكان . ‹‹ئۈرۈمچى›› موڭغۇلچە سۆز بولۇپ ، مەنىسى گۈزەل يايلاق دېگەنلىكتۇر . قەدىمىي ئۈرۈمچى دەرياسى جەنۇبتىن شىمالغا قاراپ ئاقىدىغان بولۇپ ، شەھەر رايونىنى كېسىپ ئۆتىدۇ . شەھەرنىڭ شەرقىدە دېڭىز يۈزىدىن 5 مىڭ 400 مېتىر ئېگىز بولغان بوغدا چوققىسى ، جەنۇبىدا بولسا ھەيۋەتلىك تەڭرىتاغ تىزمىلىرى ، غەربىدە بولسا رىۋايەت تۈسىنى ئالغان يامالىق تېغى ، شەھەر ئىچىدە بولسا كىشىنى مەھلىيا قىلىدىغان قىزىلتاغ بار بولۇپ ، بۇلار ئۈرۈمچىنى ئالاھىدە گۈزەل بىر جايغا ئايلاندۇرغان . ئۈرۈمچى شىنجاڭنىڭ مەركىزى شەھىرى ، ئاسىيا چوڭ قۇرۇقلۇقىنىڭ مەركىزى شۇنداقلا كۆپ مىللەت مەدەنىيىتى توپلانغان مۇھىم ئورۇن . ئۇزاق تارىخقا ئىگە ئۈرۈمچى دۇنياغا داڭلىق ‹‹يىپەك يولى››دىكى مۇھىم تۈگۈنلەرنىڭ بىرى بولۇپ ، ئۇيغۇر ، خەنزۇ ، خۇيزۇ ، قازاق قاتارلىق مىللەتلەر بۇ مەركىزىي شەھەردە ئىناق ياشىماقتا . ئۈرۈمچى ئالاھىدە جۇغراپىيىلىك ئۈستۈنلۈككە ئىگە بولۇپ ، قەدىمدىن تارتىپ ‹‹مۆجىزىلەر دەرۋازىسى›› دەپ ئاتىلىپ كەلگەن . ئۈرۈمچى تەڭرىتېغىنىڭ جەنۇب–شىمالىنى ، ئىچكىرى ئۆلكىلەر بىلەن شىنجاڭنى تۇتاشتۇرۇشتىكى مۇھىم قاتناش تۈگۈنى بولۇپ ، ھازىر مەملىكىتىمىزنىڭ غەربنى ئېچىش سىياسىتىنى چوڭقۇرلاشتۇرۇشتىكى مۇھىم جاي ۋە چەت ئەللەر بىلەن بولغان ئىقتىساد ، مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇشتىكى مۇھىم كۆزنەك بولۇپ قالدى .

نوپۇس ئەھۋالى[تەھرىرلەش]

ئۈرمچىدە جەمىي 52 مىللەت ياشايدۇ. ئومۇمىي نوپۇسى تەخمىنەن 3114000 ئەتراپىدا. بۇنىڭ ئىچىدە خەنزۇلار ئومومىي نوپۇسىنىڭ 75%تىنى ئىگىلەيدۇ، باشقا مىللەتلەر 25%تىنى ئىگىلەيدۇ.

ئۈرۈمچىدە ئۇيغۇر خەنزۇدىن باشقا يەنە خۇيزۇ، قازاق ،ئۆزبېك قاتارلىق مىللەتلەر بار.

خەنزۇ: 2331654

ئۇيغۇر: 387878

خۇيزۇ: 280186

قازاق: 68076

مەمۇرىي رايون[تەھرىرلەش]

ئۈرۈمچى جەمئىي 8 ناھىيە دەرىجىلىك مەمۇرى رايۇندىن تەركىب تاپقان. ئۇنىڭ ئچىدە 7 شەھەر رايۇنى ۋە بىر ناھىيە بار. 7 شەھەر رايۇنلىرى ئايرىم-ئايرىم ھالدا: تەڭرىتاغ رايۇنى، سايباغ رايۇنى،يېڭىشەھەر رايۇنى، بۇلاقتاغ رايۇنى (خەنچە: شۈيموگو)، ئۈچدەريا رايۇنى (خەنچە: تۇدۇنخابا)، داۋان رايۇنى(خەنچە: دابەنچېڭ) ۋە كۆكتاغ رايۇنى(خەنچە: مىدوڭ) قاتارلىقلارنى ئۆزئىچىگە ئالىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا ئۈرۈمچى شەھەرىگە قاراشلىق يەنە ئۈرۈمچى ناھىيەسىمۇ بار.

مائارىپ[تەھرىرلەش]

ئىقتىساد[تەھرىرلەش]

ئۈرۈمچىنىڭ ئومومىي ئىشلەپ چىقرىش قىممىتى 2000 مىليون يۈئەندىن  ëشىپ 2060 مىليون يۈئەنگە يەتتى. 

ئېشىش سۈرئىتى 17.3%گە يەتتى. بۇ مەملىكەت 27 ئۆلكە-شەھەرنىڭ ئىچىئە ئەڭ ئالدىدا تۇرىدۇ. ئۈرۈمچى يەنە جوڭگۇ-ئاسىيا ياۋروپا يەمەنكىسىنى ئاشتى.

ھاۋا كىلىماتى[تەھرىرلەش]

ساياھەتچىلىك[تەھرىرلەش]

Urumqi-d02.jpg

ئۈرۈمچى دىۋوپۇ خەلقئارا ئايروپورتى

سىرتقى ئۇلاش[تەھرىرلەش]


شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى

(مەركەز: ئۈرۈمچى)

Flag of the People's Republic of China.svg
ۋىلايەت\ئوبلاست\شەھەر ناھىيە, ئاپتونوم ناھىيە
ئۈرۈمچى شەھىرى: تەڭرىتاغ رايونى | سايباغ رايونى | يېڭىشەھەر رايونى | شۇيموگۇ رايونى | تۇدۇڭخابا رايونى | داۋانچىڭ رايونى | دۇڭسەن رايونى | ئۈرۈمچى ناھىيىسى
قاراماي شەھىرى: قاراماي رايونى | مايتاغ رايونى | جەرەنبۇلاق رايونى | ئورقۇ رايونى
تۇرپان ۋىلايىتى: تۇرپان شەھىرى | توقسۇن ناھىيىسى | پىچان ناھىيىسى
قۇمۇل ۋىلايىتى: قۇمۇل شەھىرى | ئارا تۈرۈك ناھىيىسى | باركۆل قازاق ئاپتونوم ناھىيىسى
خوتەن ۋىلايىتى: خوتەن شەھىرى | خوتەن ناھىيىسى | لوپ ناھىيىسى | نىيە ناھىيىسى | گۇما ناھىيىسى | چىرا ناھىيىسى | كېرىيە ناھىيىسى | قاراقاش ناھىيىسى
ئاقسۇ ۋىلايىتى: ئاقسۇ شەھىرى | ئونسۇ ناھىيىسى | شايار ناھىيىسى | باي ناھىيىس | ئاۋات ناھىيىسى | كۇچار ناھىيىسى | كەلپىن ناھىيىسى | توقسۇ ناھىيىسى | ئۇچتۇرپان ناھىيىسى
قەشقەر ۋىلايىتى: قەشقەر شەھرى | مارالبېشى ناھىيىسى | پوسكام ناھىيىسى | پەيزاۋات ناھىيىسى | قاغىلىق ناھىيىسى | يوپۇرغا ناھىيىسى | قەشقەر يېڭىشەھەر ناھىيىسى | مەكىت ناھىيىسى | يېڭىسار ناھىيىسى | يەكەن ناھىيىسى | قەشقەر كونا شەھەر ناھىيىسى | تاشقۇرقان تاجىك ئاپتونوم ناھىيىسى
قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى: ئاتۇش شەھىرى | ئاقتو ناھىيىسى | ئۇلۇغچات ناھىيىسى | ئاقچى ناھىيىسى
بايىنغولىن موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستى: كورلا شەھىرى | خېجىڭ ناھىيىسى | لوپنۇر ناھىيىسى | خوشۇت ناھىيىسى | چەرچەن ناھىيىسى | باغراش ناھىيىسى | بۈگۈر ناھىيىسى | چاقىلىق ناھىيىسى | يەنجى خۇيزۇ ئاپتونوم ناھىيىسى
سانجى خۇيزۇ ئاپتونوم ئوبلاستى: سانجى شەھىرى | فۇكاڭ شەھىرى | گۇچۇڭ ناھىيىسى | ماناس ناھىيىسى | جىمىسار ناھىيىسى | قۇتۇبى ناھىيىسى | مورى قازاق ئاپتونوم ناھىيىسى
بورتالا موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستى: بورتالا شەھىرى | جىڭ ناھىيىسى | ئارىشاڭ ناھىيىسى
بىۋاستە قاراشلىق شەھەر: شىخەنزە شەھىرى | ئارال شەھرى | تۇمشۇق شەھرى | ۋۇجياچۈ شەھىرى
ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى:
ئىلى ۋىلايىتى: غۇلجا شەھىرى | كۈيتۇن شەھىرى | غۇلجا ناھىيىسى | تېكەس ناھىيىسى | نىلقا ناھىيىسى | موڭغۇلكۈرە ناھىيىسى | كۈنەس ناھىيىسى | قورغاس ناھىيىسى | توققۇزتارا ناھىيىسى | چاپچال شىبە ئاپتونوم يېزىسى
تارباغاتاي ۋىلايىتى: چۆچەك شەھىرى | ۋۇسۇ شەھىرى | دۆربىلجىن ناھىيىسى | چاغانتوقاي ناھىيىسى | ساۋەن ناھىيىسى | تولى ناھىيىسى | قوبۇقسار موڭغۇل ئاپتونوم ناھىيىسى
ئالتاي ۋىلايىتى: ئالتاي شەھىرى | چىڭگىل ناھىيىسى | جېمىنەي ناھىيىسى | كوكتوقاي ناھىيىسى | بۇرچىن ناھىيىسى | بۇرۇلتوقاي ناھىيىسى | قابا ناھىيىسى


بىر قىسىم كوچالارنىڭ ئىسمى:

ئېقىندالا

شامالباغ

تاشبۇلاق

شاپتۇللۇق